'Een ontwikkelbudget van 6.000 euro te besteden in 5 jaar. Ben je jonger dan 35 jaar? Dan is dit zelfs 12.000 euro.’ Dit ene zinnetje, daar vond ik wat van. Dus postte ik het op LinkedIn. En toen ging het los…
Dat woorden het verschil kunnen maken, is voor mij geen vraag meer maar een gegeven. Ik bouwde er ooit een bedrijf op (tekstbureau Voor Tekst), geef er trainingen over, en schreef er meerdere boeken over waaronder Tekst werkt en De 7 magische woorden. Toch kan ik er niet genoeg aandacht voor blijven vragen. Zeker niet als het gaat om het meest gebruikte middel in de arbeidsmarktcommunicatie: de vacaturetekst.
Tijdens een analyse van vacatures stuitte ik laatst op een zin in een vacaturetekst waarvan mijn haren rechtop gingen staan. Mijn eerste gedachte was: ‘dus als je 35-plusser bent, ben je dan de helft minder waard’? Dat voelde vreemd en leverde een vervolgvraag op: mag dit eigenlijk wel? En als het toch geen leeftijdsdiscriminatie is: wat is het effect van die paar woorden in het brein van de lezer? Dus: in het brein van de potentiële sollicitant?
Ik wijdde er daarom een LinkedIn-post aan en vroeg de mensen in mijn netwerk ervan vonden. Wat er daarna gebeurde, kwam onverwacht. Ruim 235.000 views en meer dan 280 reacties waaronder opvallend veel reacties van medewerkers van waterschappen. Want dat ene zinnetje waar mijn haren rechtop van gingen staan, blijkt dus voor te komen in vrijwel alle vacatures van bijna alle 21 waterschappen die ons kikkerlandje rijk is.
De uitleg bleek eigenlijk best logisch
Dat besef kwam nadat veel van de mensen die tekst, uitleg en context gaven, werken of werkten bij een waterschap. Zij schreven dat dit ene zinnetje voortkomt uit een regeling, die weer onderdeel is van een cao-afspraak gemaakt tussen werkgevers en vakbonden. Achterliggend doel zou zijn dat de waterschappen een bepaalde groep extra willen stimuleren om zich te ontwikkelen. Oftewel een vorm van affirmative action: een groep tijdelijk extra ondersteunen om kansen te creëren of ongelijkheid te verminderen. Ook zou deze afspraak getoetst zijn aan de Algemene Wet Gelijke Behandeling en juridisch mogen omdat er een objectieve rechtvaardiging voor bestaat.
So far so good, zou je dan kunnen denken. Zeker ook omdat er gemeld werd dat het vermelden van dat ene zinnetje géén negatief effect had op sollicitaties. Het aantal reacties van mensen boven de 35 bleef gelijk, terwijl het aantal reacties van mensen onder de 35 juist toenam. Er stond ook bij dat iedereen die er tijdens een sollicitatie naar vraagt, de uitleg begrijpt zodra die wordt gegeven. En precies daar zit voor mij de kern van het verhaal.
Het probleem dat over het hoofd wordt gezien
Sollicitaties en andere recruitmentdata geven altijd een beeld van wie er (wél) reageert. Maar wie er niét solliciteert (en waarom), dat blijft buiten beeld. Zo heb je het ook niet door dat sommige 35-plussers misschien denken: ‘blijkbaar investeren ze liever in iemand jonger dan ik’. Of dat jongere mensen zich afvragen waarom er onderscheid wordt gemaakt: ‘alsof je onder de 35 dommer bent dan ouderen’. En ook zit je niet bij die ene kringverjaardag waar dat ene zinnetje nog even wordt gefileerd en je werkgeversmerk onderuit gehaald wordt.
Dat het leeftijdsonderscheid in het leven is geroepen om een groep tijdelijk extra te ondersteunen om kansen te creëren of ongelijkheid te verminderen, klinkt plausibel en goed doordacht. Er is alleen 1 hele grote maar: die uitleg bereikt de lezer van een vacaturetekst niet. Die ziet in die wervende tekst alleen dat ene lullige zinnetje zonder context, achtergrondinformatie of toelichting over cao-afspraken of beleidsdoelen. Namelijk dat als je jonger bent dan 35 jaar je meer geld krijgt als opleidingsbudget dan wie ouder is.
Eigen benchmark
Gek genoeg lijkt het alsof er niet is gedacht aan het gevoel dat de lezer van de tekst krijgt. Want ja, er reageren zowel 35-minners als 35-plussers. Maar je weet niet wie de tekst wél leest, maar (hierdoor) toch niet overgaat tot solliciteren. Wie haakt juist af door zo’n zinnetje? Wat doet het met je werkgeversmerk?
Om mijn beroepsdeformatie te ontstijgen, deed ik een mini-benchmark in mijn privékring. Ik liet het stukje tekst lezen aan anderen en vroeg naar hoe zij dit ervaarden. Die anderen zijn mensen die actief zijn buiten ons wonderlijke vakgebied van HR en recruitment: onder andere in de IT, retail en commercie. En van verschillende leeftijdsgroepen, dus zowel boven als onder de 35 jaar. Van hen kreeg ik 2 type reacties: de ene was ‘huh, wat vreemd, dat onderscheid’, en de tweede was: ‘Dit is toch gewoon als leeftijdsdiscriminatie? Dat mag toch helemaal niet?’
Regelmatig ter discussie
Niet geheel onbelangrijk: de LinkedIn-post leverde ook meerdere DM’s op van mensen die bij een waterschap werkten. Die gesprekken achter de schermen leerden mij dat dit specifieke onderwerp intern ook regelmatig ter discussie staat bij de afdeling HR én bij collega’s onderling bij het koffieapparaat. Ook heb ik vernomen dat lang niet elke medewerker zich er comfortabel bij voelt, ook al staat het in de cao. Maar als je werft voor het waterschap, heb je het er dus maar mee te doen. Het staat immers in de cao, en wat in een cao staat, kun je niet zelf veranderen.
Maar je kunt wel veranderen hoe je het opschrijft. Nu staat er letterlijk: ‘€ 6.000, tenzij je jonger bent dan 35, dan € 12.000’. Daarmee zet je de leeftijdsdifferentiatie frontaal in de vacature. Terwijl je het ook anders zou kunnen formuleren. Bijvoorbeeld: een ontwikkelbudget van 6.000 tot 12.000 euro, afhankelijk van de cao-regeling. Of een ruim ontwikkelbudget. Beide minder concreet, maar ook minder confronterend. Dus het beleid blijft hetzelfde, maar je voorkomt dat de eerste indruk meteen een discussie over leeftijd wordt. Wil je toch graag uitleg geven? Dan leent een FAQ-pagina op je werkenbij-site zich hier bij uitstek voor.
De echte les voor recruitment
Tegelijkertijd waren er ook comments op de LinkedIn-post die mij lieten twijfelen. Zoals die ene opmerking over dat in sommige cao’s en beroepen speciale afspraken gelden voor werknemers van 50 jaar en ouder. Zij krijgen extra vrije dagen. In de volksmond worden die vaak ‘ouwelullendagen’ genoemd. Valt dat voor mij dan ook onder leeftijdsdiscriminatie? Of is dat geaccepteerd omdat het functierelevant is, met oog op belastbaarheid, gezondheid of duurzame inzetbaarheid? Stof tot nadenken en iets dat het vraagstuk een stuk minder zwart-wit maakt.
Maar eigenlijk gaat het me helemaal niet over die ene zin in die vacaturetekst. En al helemáál niet over het waterschap. Het gaat over iets groters: hoe woorden werken in het brein van een lezer. En dat maar bar weinig mensen zich bewust zijn van de magie van woorden. Dus naast zinnen die naar leeftijdsdiscriminatie ruiken, is het ook goed om te beseffen wat het effect is van een zinnetje zoals ‘geen zorgen over de kosten’ of ‘twijfel je nog?’. De hoofdwoorden blijven hangen. En dat zijn hier inderdaad: ‘zorgen’, ‘kosten’ en ’twijfel’.
Het interne alarmsysteem
Dat komt onder andere door het scangedrag van mensen bij tekst. Bij dat scannen slaat de de amygdala al snel op hol, bijvoorbeeld bij het zien van woorden als ‘werkdruk’, ‘overwerken’, ‘deadlines’ of ‘piekbelasting’. De amygdala is een klein onderdeel in het brein, dat ook wel bekend staat als het interne alarmsysteem.
En precies daar zit de echte verantwoordelijkheid. Niet in wat je bedoelt, maar in wat een lezer voelt. Woorden gaan niet eerst langs ratio, maar raken direct het emotionele brein. Nog vóór iemand begrijpt wat je zegt, heeft het brein al besloten of het veilig, eerlijk en aantrekkelijk voelt. En dat bepaalt of iemand verder leest of afhaakt. Dus als je iets meeneemt uit dit verhaal, laat het dan dit zijn: elke zin die je schrijft, zet iets in beweging. De vraag is alleen: trek je mensen naar je toe… of duw je ze onbewust weg?
Dit artikel verscheen eerder op Werf&: Hoe woorden werken in het brein van een lezer - Werf&
